**Saladyn: Władca Islamu, Dżihad i Zdobycie Jerozolimy**

2

Saladyn, właściwie al-Malik an-Nasir Salah ad-Dunja wa-ad-Din Abu al-Muzaffar Jusuf ibn Ajjub ibn Szazi al-Kurdi, to postać, która na trwałe zapisała się na kartach historii jako kurdyjski sułtan i założyciel dynastii Ajjubidów. Żyjący w XII wieku, urodził się w 1138 roku w Tikricie, a zmarł 4 marca 1193 roku w Damaszku, mając około 55 lat. Znany na Zachodzie jako Saladyn, jest to zniekształcone arabskie określenie jego tytułu Salah ad-Din, oznaczającego „Dobro Wiary”. Jako potężny przywódca muzułmański, jego życie i kariera wojskowa oraz polityczna ukształtowały losy Bliskiego Wschodu, a jego największym i najbardziej rozpoznawalnym osiągnięciem było odzyskanie Jerozolimy z rąk krzyżowców w 1187 roku.

Pochodzący z wpływowego kurdyjskiego rodu Rawwadydów, Saladyn był synem Ajjuba ibn Szaziego, urzędnika o znaczącej pozycji. Posiadał liczne potomstwo, w tym trzech głównych synów, którzy po jego śmierci odziedziczyli władzę nad rozległymi ziemiami jego imperium. Kluczową rolę w jego wczesnej karierze odegrał jego wuj, Szirkuh, doświadczony dowódca wojskowy, pod którego kierunkiem Saladyn zdobywał cenne doświadczenia podczas wypraw do Egiptu w latach 60. XII wieku. Jego śmierć w 1193 roku, tuż po zakończeniu III krucjaty i zawarciu rozejmu z Ryszardem Lwie Serce, zakończyła epokę jednego z najwybitniejszych władców muzułmańskich w historii.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na marzec 1193 roku miał około 55 lat.
• Żona/Mąż: Brak danych w podanym tekście.
• Dzieci: Trzech głównych synów: Al-Afdal Ali, Al-Aziz Usman, Az-Zahir Ghazi.
• Zawód: Sułtan, przywódca wojskowy i polityczny.
• Główne osiągnięcie: Odzyskanie Jerozolimy z rąk krzyżowców w 1187 roku.

Saladyn: Życie i Dziedzictwo Kurdyjskiego Sułtana

Podstawowe Informacje Biograficzne

Pełne imię i pochodzenie

Pełne, ceremonialne imię Saladyna brzmiało al-Malik an-Nasir Salah ad-Dunja wa-ad-Din Abu al-Muzaffar Jusuf ibn Ajjub ibn Szazi al-Kurdi. To obszerne określenie odzwierciedlało jego kurdyjskie korzenie oraz wysoki status polityczny i religijny w świecie islamu. Imię „Saladyn”, pod którym jest najbardziej znany na Zachodzie, jest francuskim zniekształceniem jego arabskiego tytułu (lakab) Salah ad-Din, co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „Dobro Wiary”. Jego pochodzenie z rodu Rawwadydów, a także rola ojca, Ajjuba ibn Szaziego, jako namiestnika Tikritu, stanowiły fundament jego późniejszej kariery politycznej.

Data urodzenia i rocznica

Saladyn urodził się w 1138 roku w Tikricie. Oznacza to, że w styczniu 2026 roku obchodzilibyśmy 888. rocznicę jego urodzin. Miasto to, choć odległe od jego późniejszych głównych posiadłości, stało się istotnym elementem jego legendy, a jego symbolika była wykorzystywana nawet przez współczesnych przywódców, takich jak Saddam Husajn, do budowania własnego wizerunku.

Znaczenie imienia „Saladyn”

Imię „Saladyn” jest powszechnie używanym w świecie zachodnim zniekształceniem jego arabskiego tytułu Salah ad-Din. Tytuł ten, który dosłownie przetłumaczyć można jako „Dobro Wiary”, był wyrazem jego pobożności i zaangażowania w sprawy religijne islamu. Wskazuje on na jego rolę jako obrońcy wiary i muzułmańskiego świata, co podkreślało jego znaczenie jako przywódcy.

Data i miejsce śmierci

Saladyn zmarł 4 marca 1193 roku w Damaszku. Jego śmierć nastąpiła w wieku około 55 lat, niedługo po zakończeniu III krucjaty i podpisaniu rozejmu z Ryszardem Lwie Serce. Okres ten był kulminacją jego zmagań z krzyżowcami i kluczowym momentem w historii Bliskiego Wschodu. Damaszek, jedno z głównych miast jego imperium, stało się miejscem jego spoczynku.

Miejsce pochówku

Grób Saladyna znajduje się w Meczecie Umajjadów w Damaszku, gdzie do dziś można go odwiedzać. Jest to ważne miejsce pielgrzymek i symboliczne centrum jego dziedzictwa. Pierwotnie, przez pierwsze dwa lata po swojej śmierci, jego szczątki spoczywały w damasceńskiej cytadeli, zanim zostały przeniesione do obecnego miejsca pochówku, podkreślając jego trwałą obecność i znaczenie w historii regionu.

Rodzina i Życie Prywatne

Pochodzenie rodowe

Saladyn pochodził z kurdyjskiego rodu Rawwadydów. Jego ojciec, Ajjub ibn Szazi, pełnił ważną funkcję urzędnika, będąc namiestnikiem Tikritu pod rządami Seldżuków, a następnie przeszedł na służbę do Zengidów. To rodzinne powiązania i wpływy polityczne ojca stanowiły fundament, na którym Saladyn mógł budować swoją własną karierę. Jego kurdyjskie pochodzenie było ważnym elementem jego tożsamości i wpływało na jego relacje z różnymi grupami etnicznymi w jego rozległym imperium.

Potomstwo i podział imperium

Saladyn pozostawił po sobie liczne potomstwo. Trzech jego głównych synów odegrało kluczową rolę w dalszych losach jego imperium:

• Al-Afdal Ali (najstarszy syn) – otrzymał Damaszek
• Al-Aziz Usman – przejął rządy w Egipcie
• Az-Zahir Ghazi – władał Aleppo

Ten podział imperium odzwierciedlał jego troskę o przyszłość dynastii, choć jednocześnie stanowił początek procesu, który z czasem doprowadził do rozdrobnienia jego dziedzictwa.

Rola wuja Szirkuh w początkach kariery

Wuj Saladyna, Szirkuh, był potężnym dowódcą wojskowym, który odegrał kluczową rolę w kształtowaniu wczesnej kariery swojego siostrzeńca. Saladyn zdobywał pierwsze doświadczenia wojenne i polityczne u boku Szirkuha podczas trzech wypraw do Egiptu w latach 60. XII wieku. Te kampanie militarne stanowiły poligon doświadczalny dla młodego Saladyna, przygotowując go do przyszłych wyzwań, z jakimi miał się zmierzyć jako samodzielny władca muzułmański.

Kariera Polityczna i Wojskowa

Początki kariery jako wezyr

Kariera polityczna Saladyna nabrała tempa w 1169 roku, kiedy objął urząd wezyra u ostatniego kalifa z dynastii Fatymidów, Al-Adida. Stanowisko to objął po nagłej śmierci swojego wuja, Szirkuha, co świadczyło o rosnącym znaczeniu jego rodziny w strukturach władzy. Jako wezyr, Saladyn zyskał bezpośredni wpływ na rządy w Egipcie, co stanowiło kluczowy etap w jego drodze do sułtańskiej władzy.

Przewrót polityczno-religijny w Egipcie

W 1171 roku Saladyn dokonał znaczącego przewrotu polityczno-religijnego, obalając rządy dynastii Fatymidów w Egipcie. Ten akt formalnie zakończył szyickie panowanie w tym regionie i przywrócił Egipt na łono sunnizmu, dominującego nurtu w islamie. Przejście to miało ogromne znaczenie dla stabilizacji politycznej i religijnej w świecie muzułmańskim, a także umocniło pozycję Saladyna jako prawowitego przywódcy.

Konsolidacja władzy po śmierci Nur ad-Dina

Po śmierci swojego suwerena, Nur ad-Dina, w 1174 roku, Saladyn wykorzystał Egipt jako strategiczną bazę operacyjną do przejęcia kontroli nad posiadłościami Zengidów. W tym samym roku zajął Damaszek, a następnie rozszerzył swoje wpływy na Hims, Hamę i Baalbek. Ten okres charakteryzował się serią błyskotliwych kampanii militarnych, które pozwoliły mu skonsolidować władzę nad znaczną częścią muzułmańskiego Bliskiego Wschodu.

Polityka jednoczenia ziem muzułmańskich

W latach 1174–1186 Saladyn prowadził intensywną politykę jednoczenia ziem muzułmańskich pod swoim panowaniem. Okres ten był naznaczony znaczącymi konfliktami wewnętrznymi:

• Walki z innymi muzułmanami: 33 miesiące
• Starcia z krzyżowcami: 11 miesięcy

Ta strategia podkreśla złożoność ówczesnej sytuacji politycznej i fakt, że głównym wyzwaniem dla Saladyna było zjednoczenie podzielonych sił muzułmańskich przed ostatecznym starciem z siłami chrześcijańskimi.

Największe zwycięstwo militarne: Bitwa pod Hittinem

4 lipca 1187 roku Saladyn odniósł swoje największe i najbardziej decydujące zwycięstwo militarne w bitwie pod Hittinem. Siły pod jego dowództwem całkowicie rozbiły armię Królestwa Jerozolimskiego, a samemu Saladynowi udało się wziąć do niewoli króla Gwidona de Lusignan. To zwycięstwo otworzyło drogę do odzyskania Jerozolimy i miało fundamentalne znaczenie dla dalszych losów Ziemi Świętej.

Odzyskanie Jerozolimy

W konsekwencji triumfu pod Hittinem, 2 października 1187 roku, po krótkim oblężeniu, Saladyn odzyskał dla islamu Jerozolimę. Zdobycie świętego miasta było wydarzeniem o ogromnym znaczeniu religijnym i politycznym, które wstrząsnęło Europą i stało się bezpośrednią przyczyną zwołania III wyprawy krzyżowej pod wodzą najpotężniejszych monarchów Zachodu. Był to szczytowy moment jego kampanii przeciwko państwom krzyżowym.

III krucjata i starcia z Ryszardem Lwie Serce

Podczas III krucjaty (1189–1192) Saladyn stanął w obliczu potężnych sił europejskich, dowodzonych m.in. przez Ryszarda Lwie Serce. Choć Saladyn poniósł pewne straty, tracąc na rzecz krzyżowca Akkę i Jafę oraz przegrywając bitwę pod Arsuf, wykazał się niezwykłą strategiczną przenikliwością. Dzięki zastosowaniu taktyki spalonej ziemi i umiejętnemu manewrowaniu, zdołał utrzymać kluczowe dla siebie zdobycze, w tym Jerozolimę, co doprowadziło do wynegocjowania rozejmu.

Osiągnięcia i Dziedzictwo

Założenie dynastii Ajjubidów

Saladyn był założycielem dynastii Ajjubidów, która pod jego przywództwem stworzyła potężne państwo obejmujące rozległe terytoria od Egiptu i Jemenu, przez Lewant, aż po Al-Dżazirę w Górnej Mezopotamii. Jego rządy zapoczątkowały okres względnej stabilności i prosperity w regionie, a jego potomkowie utrzymywali władzę przez wiele dziesięcioleci, kontynuując jego politykę i dziedzictwo.

Wynegocjowany rozejm z krzyżowcami

We wrześniu 1192 roku, po latach intensywnych walk, Saladyn wynegocjował korzystny rozejm z krzyżowcami. Umowa ta potwierdzała większość jego zdobyczy terytorialnych, ograniczając posiadłości chrześcijan jedynie do wąskiego pasa wybrzeża. Był to strategiczny sukces, który pozwolił mu umocnić swoją władę i zapewnić okres pokoju po wyczerpującej III krucjacie.

Symbol „szlachetnego muzułmanina” w kulturze europejskiej

Saladyn stał się symbolem „szlachetnego muzułmanina” w kulturze europejskiej, co jest dowodem jego niezwykłego wpływu i postrzegania go nawet przez przeciwników. Jego cnoty i honor zostały docenione przez Dantego Alighieri, który umieścił go w „Boskiej Komedii” w tzw. limbo – miejscu przeznaczonym dla cnotliwych niechrześcijan. Ta symboliczna postać podkreśla jego uniwersalne uznanie jako postaci historycznej o wyjątkowych cechach.

Osobowość i Wizerunek

Reputacja władcy honorowego

Saladyn cieszył się opinią władcy honorowego i dotrzymującego słowa, co wykorzystywał jako skuteczne narzędzie polityczne. Jego reputacja sprawiała, że chrześcijańskie garnizony często poddawały się bez walki, ufając, że sułtan dotrzyma warunków kapitulacji. Ta cecha jego charakteru, połączona z umiejętnościami militarnymi, czyniła go postacią budzącą szacunek zarówno wśród poddanych, jak i wrogów.

Pasja do sportu i gra w polo

Saladyn był znany ze swojej pasji do sportu. Był jednym z ulubionych towarzyszy Nur ad-Dina w grze w polo, co świadczy o jego sprawności fizycznej i bliskich relacjach z ówczesnymi elitami władzy. Ta aktywność fizyczna, typowa dla epoki, pokazuje go jako człowieka aktywnego i zaangażowanego w życie społeczne.

Romantyzacja w literaturze XIX wieku

Wizerunek Saladyna został uromantyzowany w literaturze XIX wieku, głównie za sprawą powieści „Talizman” Waltera Scotta. W tym dziele przedstawiono go jako mądrego i dzielnego „szlachetnego dzikusa”, co przyczyniło się do utrwalenia jego legendy jako bohatera o niezwykłych cnotach. Ten romantyczny obraz wpłynął na późniejsze postrzeganie jego postaci.

Współczesne wykorzystanie wizerunku w świecie islamu

Współcześnie postać Saladyna jest nadal wykorzystywana w świecie islamu jako ikona walki o Palestynę i symbol oporu. Do jego legendy odwoływali się tacy przywódcy jak Gamal Abdel Naser, Hafiz al-Asad czy Saddam Husajn, co pokazuje trwałe znaczenie Saladyna jako muzułmańskiego przywódcy i wzoru do naśladowania w kontekście narodowych i politycznych aspiracji.

Zdrowie

Ciężka choroba i przemiana duchowa

Na przełomie 1185 i 1186 roku Saladyn zapadł na bardzo ciężką chorobę, która niemal doprowadziła go do śmierci. Sułtan był w tak złym stanie, że podyktował nawet swój testament. Historycy, tacy jak Thomas Asbridge, sugerują, że to otarcie się o śmierć spowodowało u niego wewnętrzną przemianę duchową. Po tym doświadczeniu z większą gorliwością poświęcił się idei dżihadu przeciwko krzyżowcom, co mogło wpłynąć na jego późniejsze działania i determinację.

Kontrowersje

Postrzeganie jako uzurpatora

Przez wielu współczesnych mu muzułmanów Saladyn był początkowo postrzegany jako uzurpator. Krytycy zarzucali mu, że zamiast skupiać się na walce z niewiernymi, odbierał ziemie innym muzułmańskim władcom z dynastii Zengidów. Ta kontrowersja pokazuje złożoność polityczną epoki i fakt, że jego działania nie zawsze były jednogłośnie akceptowane w świecie muzułmańskim.

Egzekucja Renalda z Châtillon

Choć Saladyn słynął z łaskawości, po bitwie pod Hittinem osobiście zabił (lub nakazał zabić) Renalda z Châtillon. Była to zemsta za wcześniejsze napady Renalda na muzułmańskich pielgrzymów zdążających do Mekki. Ten incydent pokazuje, że nawet władca znany z honoru potrafił wykazać się bezwzględnością wobec tych, którzy rażąco łamali zasady i dopuszczali się okrucieństwa.

Ciekawostki i Mniej Znane Fakty

Wczesna funkcja szefa policji w Damaszku

W 1165 roku Saladyn przez krótki czas pełnił funkcję szefa policji (szihna) w Damaszku. Był to jeden z jego pierwszych urzędów administracyjnych, który stanowił ważny krok w jego karierze politycznej przed objęciem wyższych stanowisk. Ta rola pokazała jego zdolności administracyjne i przygotowała go do przyszłego zarządzania państwem.

Rola w literaturze oświeceniowej jako symbol tolerancji

Postać Saladyna pojawia się również w literaturze oświeceniowej, między innymi jako bohater poematu scenicznego „Natan mędrzec” autorstwa Gottholda Ephraima Lessinga. Ta obecność podkreśla jego status jako symbolu tolerancji i dialogu międzyreligijnego, co stanowi ciekawy kontrast do jego wojennej sławy.

Wykorzystanie wizerunku w Iraku za czasów Saddama Husajna

W Iraku za czasów Saddama Husajna wizerunek Saladyna był wszechobecny. Pojawiał się na znaczkach pocztowych, banknotach, a pałace prezydenckie zdobiły statuy przedstawiające Saddama w stroju sułtana. Ta intensywna promocja wizerunku Saladyna miała na celu legitymizację władzy Saddama i nawiązanie do jego chwały jako potężnego przywódcy muzułmańskiego.

Warto wiedzieć: Imię „Saladyn” jest francuskim zniekształceniem arabskiego tytułu „Salah ad-Din”, oznaczającego „Dobro Wiary”.

Kluczowe Daty w Życiu Saladyna

Saladyn, postać monumentalna w historii Bliskiego Wschodu, zapisał się w pamięci jako niezwykle skuteczny dowódca wojskowy, założyciel potężnej dynastii Ajjubidów oraz władca, którego postawa budziła szacunek nawet wśród jego chrześcijańskich przeciwników. Jego odzyskanie Jerozolimy i umiejętne manewrowanie podczas III krucjaty dobitnie świadczą o jego strategicznym geniuszu. Jednocześnie, jego życie obfitowało w wydarzenia kształtujące jego osobowość, od wczesnych doświadczeń pod okiem wuja, po osobistą chorobę, która mogła wpłynąć na jego duchowe przemiany. Pozostawił po sobie dziedzictwo, które do dziś jest symbolem oporu i muzułmańskiej dumy, a jego postać inspiruje i budzi zainteresowanie, stając się przykładem złożonego, ale niezwykle wpływowego przywódcy historycznego.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Saladyn