Francisco Pizarro (ur. ok. 16 marca 1478 r.) był hiszpańskim konkwistadorem, który na początku XVI wieku odegrał kluczową rolę w podboju Imperium Inków. Na chwilę obecną, mając około 63 lat, pełnił funkcję pierwszego gubernatora Nowej Kastylii. Jego życie, naznaczone zarówno wielkimi sukcesami, jak i znaczącymi kontrowersjami, zakończyło się w 1541 roku.
Urodzony w Trujillo jako nieślubny syn pułkownika piechoty Gonzalo Pizarro i Franciski González, Francisco Pizarro dorastał w biedzie i pozostał analfabetą przez całe życie. Mimo tych ograniczeń, dzięki swojej determinacji i ambicji, zdobył wysokie pozycje, stając się jednym z najbardziej wpływowych zdobywców w historii Nowego Świata. Był kuzynem drugiego stopnia Hernána Cortésa, zdobywcy Meksyku.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: ok. 63 lata (w chwili śmierci)
- Żona/Mąż: Inés Huaylas Yupanqui
- Dzieci: Francisca Pizarro Yupanqui
- Zawód: Konkwistador, gubernator
- Główne osiągnięcie: Podbój Imperium Inków
Podstawowe informacje o Francisco Pizarro
Francisco Pizarro González, bo tak brzmiało jego pełne nazwisko, przyszedł na świat w Trujillo, w hiszpańskiej Estremadurze. Dokładna data jego narodzin nie jest znana z całą pewnością, jednak powszechnie przyjmuje się, że miało to miejsce około 16 marca 1478 roku. Wychowywał się w trudnych warunkach jako nieślubne dziecko, a brak formalnego wykształcenia – pozostał analfabetą przez całe życie – nie przeszkodził mu w osiągnięciu znaczącej pozycji w kolonialnej administracji. Wśród rdzennej ludności i swoich żołnierzy znany był jako „Apu” (wódz) oraz „Machu Capitan” (Stary Kapitan), co świadczy o szacunku, jakim go darzono. Jego ojciec był kuzynem drugiego stopnia słynnego Hernána Cortésa, zdobywcy Imperium Azteków.
Życie prywatne Francisco Pizarro
Rodzina i dzieci
Rodzina odgrywała ważną rolę w życiu i karierze Francisco Pizarro. W jego wyprawach często towarzyszyli mu jego bracia: Francisco Martín de Alcántara oraz przyrodni bracia – Hernando, Juan i Gonzalo Pizarro. Ich wspólne dążenia do zdobycia bogactw i władzy w Nowym Świecie umacniały ich pozycję. Aby wzmocnić swoje wpływy i nawiązać relacje z lokalnymi elitami, Pizarro związał się z Inés Huaylas Yupanqui, przedstawicielką inkaskiej arystokracji. Z tego związku narodziła się córka, Francisca Pizarro Yupanqui. Ten strategiczny związek wpisywał się w szerszą politykę konkwistadorów, mającą na celu integrację podbitych terytoriów.
Śmierć
Francisco Pizarro zginął 26 czerwca 1541 roku w Limie, stolicy założonego przez siebie regionu. W chwili śmierci miał około 63 lat. Jego śmierć była kulminacją wewnętrznych walk o wpływy i podział łupów wśród hiszpańskich konkwistadorów po upadku Imperium Inków. Zamach przeprowadził Francisco de Carbajal, działający na zlecenie zwolenników Diego de Almagro, jego dawnego wspólnika i rywala.
Kariera i podboje Francisco Pizarro
Początki w Nowym Świecie
Droga Francisco Pizarro do Nowego Świata rozpoczęła się 10 listopada 1509 roku, kiedy to wypłynął z Hiszpanii do Urabá w ramach ekspedycji Alonso de Ojedy. Był to jego pierwszy krok w kierunku odkrywania nieznanych lądów. W 1513 roku towarzyszył Vasco Núñezowi de Balboa w historycznym przejściu przez Przesmyk Panamski, podczas którego Balboa jako pierwszy Europejczyk ujrzał Ocean Spokojny.
Kariera polityczna w Panamie
Po pierwszych doświadczeniach w Ameryce Południowej, Francisco Pizarro osiadł w Panamie. W latach 1519–1523 pełnił tam ważne funkcje burmistrza (Alcalde) i sędziego miasta Panama. W tym okresie odegrał kluczową rolę w aresztowaniu i doprowadzeniu do egzekucji Vasco Núñeza de Balboa w styczniu 1519 roku, działając na zlecenie gubernatora Dávili. Te wydarzenia ukazały jego bezwzględność w realizacji powierzonych zadań.
Partnerstwo „Empresa del Levante”
W 1524 roku Francisco Pizarro zawarł kluczowe porozumienie z księdzem Hernando de Luque i żołnierzem Diego de Almagro. Ta spółka, znana jako „Empresa del Levante”, miała na celu podbój bogatych ziem na południu, które okazały się być Imperium Inków. Ich wspólne dążenia i ambicje doprowadziły do momentu znanego jako „Słynna Trzynastka”, gdy Pizarro nakreślił linię na piasku, oferując swoim ludziom wybór między powrotem a podążeniem z nim ku nieznanemu.
Kapitulacja z Toledo
Po latach przygotowań i eksploracji, Pizarro udał się do Hiszpanii. 6 lipca 1529 roku królowa Izabela podpisała Kapitulację z Toledo, dokument nadający Pizarro tytuły gubernatora, kapitana generalnego i adelantado Nowej Kastylii. To oficjalne upoważnienie umożliwiło mu rozpoczęcie podboju i zarządzania nowymi ziemiami w imieniu korony hiszpańskiej.
Podbój Imperium Inków
Bitwa pod Cajamarcą i pojmanie Atahualpy
W listopadzie 1532 roku Francisco Pizarro schwytał inkaskiego cesarza Atahualpę w bitwie pod Cajamarcą. Pomimo że Atahualpa zapłacił ogromny okup w złocie, Pizarro doprowadził do jego egzekucji w lipcu 1533 roku. Decyzja ta otworzyła drogę do dalszego podboju rozległego Imperium Inków. Po zdobyciu stolicy Inków, Cuzco, 18 stycznia 1535 roku Pizarro założył miasto Lima, które szybko stało się centrum administracyjnym hiszpańskiej władzy w regionie.
Osiągnięcia i nagrody Francisco Pizarro
Order Santiago i tytuły szlacheckie
Za swoje zasługi dla korony hiszpańskiej, Francisco Pizarro został uhonorowany członkostwem w prestiżowym zakonie rycerskim Santiago. Od 26 lipca 1529 roku do dnia swojej śmierci w 1541 roku, sprawował urząd pierwszego gubernatora Nowej Kastylii oraz kapitana generalnego, co potwierdzało jego władzę nad podbitymi terytoriami.
Kariera i podboje: Kluczowe daty
- 10 listopada 1509 r.: Wypłynięcie z Hiszpanii do Nowego Świata w ekspedycji Alonso de Ojedy.
- 1513 r.: Towarzyszenie Vasco Núñezowi de Balboa w odkryciu Oceanu Spokojnego.
- Styczeń 1519 r.: Aresztowanie Vasco Núñeza de Balboa.
- 1519–1523 r.: Pełnienie funkcji burmistrza i sędziego w Panamie.
- 1524 r.: Zawarcie porozumienia „Empresa del Levante” z de Luque i de Almagro.
- 6 lipca 1529 r.: Uzyskanie tytułów gubernatora i kapitana generalnego na mocy Kapitulacji z Toledo.
- Maj 1532 r.: Założenie San Miguel de Piura, pierwszej hiszpańskiej osady w Peru.
- Listopad 1532 r.: Pojmanie inkaskiego cesarza Atahualpy pod Cajamarcą.
- Lipiec 1533 r.: Egzekucja Atahualpy.
- 18 stycznia 1535 r.: Założenie miasta Lima.
- 26 czerwca 1541 r.: Śmierć w wyniku zamachu w Limie.
Ciekawostki i mniej znane fakty o Francisco Pizarro
Pierwszy kontakt z lamami i tłumacze
Francisco Pizarro jako jeden z pierwszych Europejczyków opisał peruwiańskie lamy, nazywając je „małymi wielbłądami”. Kluczową rolę w jego wyprawach odegrali tłumacze, w tym ochrzczony Felipillo, który ułatwiał komunikację z rdzenną ludnością. Pizarro otrzymał dwóch peruwiańskich chłopców, których nauczył hiszpańskiego, a jeden z nich, Felipillo, stał się jego głównym tłumaczem.
Pałac Podboju i służba wojskowa
Rodzina Pizarro wzniosła w rodzinnym Trujillo monumentalny Pałac Podboju, będący świadectwem ogromnego bogactwa zdobytego w Peru. Zanim Pizarro stał się sławnym konkwistadorem, służył w hiszpańskiej armii przez ponad cztery dekady, zdobywając cenne doświadczenie wojskowe, które z pewnością przyczyniło się do jego późniejszych sukcesów w Ameryce Południowej.
Pierwsza osada w Peru
Jednym z praktycznych osiągnięć Pizarro było założenie pierwszej stałej hiszpańskiej osady w Peru – San Miguel de Piura w maju 1532 roku. Stanowiło to ważny krok w procesie konsolidacji hiszpańskiej obecności i administracji na nowym terytorium.
Kontrowersje związane z Francisco Pizarro
Egzekucja Atahualpy
Najbardziej kontrowersyjnym czynem Francisco Pizarro była egzekucja inkaskiego cesarza Atahualpy. Mimo zapłacenia ogromnego okupu, Atahualpa został stracony w lipcu 1533 roku. Akt ten jest powszechnie oceniany jako zdrada i wyraz bezwzględności konkwistadora, który dla umocnienia swojej władzy i zdobycia bogactw nie zawahał się złamać danego słowa.
Konflikt z Diego de Almagro
Po podboju Imperium Inków, stosunki między Francisco Pizarro a jego partnerem, Diego de Almagro, uległy znacznemu pogorszeniu. Spory o podział łupów i jurysdykcję doprowadziły do krwawej wojny domowej między konkwistadorami. Konflikt ten ostatecznie przyczynił się do śmierci obu liderów, pokazując, jak wewnętrzne spory mogły destabilizować nowo zdobyte kolonie.
Nagrody i osiągnięcia Francisco Pizarro
| Nagroda/Osiągnięcie | Data przyznania/Okres sprawowania |
|---|---|
| Członkostwo w zakonie rycerskim Santiago (KOS) | Nieokreślona |
| Pierwszy gubernator Nowej Kastylii | Od 26 lipca 1529 roku do 1541 roku |
| Kapitan generalny | Od 26 lipca 1529 roku do 1541 roku |
Francisco Pizarro, mimo braku formalnego wykształcenia i trudnych początków, dzięki swojej determinacji i bezwzględności zapisał się w historii jako jeden z najważniejszych konkwistadorów. Jego podbój Imperium Inków, choć przyniósł koronie hiszpańskiej ogromne bogactwa, był naznaczony licznymi kontrowersjami, w tym egzekucją inkaskiego władcy Atahualpy i wewnętrznymi konfliktami między Hiszpanami. Jego dziedzictwo pozostaje złożone, będąc przykładem zarówno wielkich ambicji, jak i ich tragicznych konsekwencji.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co zrobił Francisco Pizarro?
Francisco Pizarro dowodził hiszpańską konkwistą Imperium Inków, doprowadzając do jego upadku i podboju. Został gubernatorem Peru i odegrał kluczową rolę w kolonizacji tego regionu.
Kto podbił imperium Inków a kto Azteków?
Imperium Inków podbił Francisco Pizarro, natomiast Imperium Azteków zdobył Hernán Cortés. Obaj konkwistadorzy działali na rzecz Korony Hiszpańskiej.
Dlaczego Francisco Pizarro eksplorował?
Francisco Pizarro eksplorował w poszukiwaniu bogactw, głównie złota i srebra, a także w celu zdobycia ziem dla Korony Hiszpańskiej. Kierowała nim również chęć zdobycia sławy i pozycji.
Jak Pizarro dopłynął do Peru?
Pizarro dopłynął do wybrzeży Peru po kilku wyprawach i przygotowaniach, które rozpoczęły się w Panamie. Wykorzystał statki i żeglugę po Oceanie Spokojnym, kierując się na południe.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Pizarro
