Mendelssohn: Felix Mendelssohn-Bartholdy – kompozytor, twórca koncertów.

2

Felix Mendelssohn Bartholdy, urodzony 3 lutego 1809 roku w Hamburgu, był jednym z najwybitniejszych kompozytorów, pianistów i dyrygentów epoki romantyzmu. Jego życie, choć przedwcześnie zakończone 4 listopada 1847 roku w Lipsku, w wieku zaledwie 38 lat, obfitowało w niezwykłe osiągnięcia artystyczne i intelektualne. Pochodzący z zamożnej rodziny żydowskiej, której korzenie sięgają słynnego filozofa Mosesa Mendelssohna, Felix wzrastał w atmosferze sprzyjającej rozwojowi talentów. Jego ojciec, bankier Abraham Mendelssohn, choć sam odrzucił judaizm przed narodzinami syna, zapewnił mu wszechstronne wykształcenie. Szczególnie silna była więź Felixa z jego starszą siostrą, Fanny, która również posiadała wybitny talent muzyczny. Mimo burzliwych czasów, takich jak ucieczka rodziny z Hamburga do Berlina w 1811 roku, Mendelssohn rozwijał swój geniusz pod okiem najlepszych mistrzów, już jako nastolatek tworząc dzieła o niezwykłej dojrzałości.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 1847 roku miał 38 lat.
• Żona/Mąż: Cécile Jeanrenaud
• Dzieci: Pięcioro
• Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent
• Główne osiągnięcie: Przywrócenie „Pasji według św. Mateusza” Bacha światu, kompozycja IV Symfonii „Włoskiej”, III Symfonii „Szkockiej”, uwertury „Hebrydy”, „Marsza Weselnego” oraz cyklu „Pieśni bez słów”.

Felix Mendelssohn Bartholdy: Biografia i Dziedzictwo

Pełne nazwisko kompozytora, Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy, odzwierciedla jego bogate pochodzenie. Urodzony 3 lutego 1809 roku w Hamburgu, zmarł przedwcześnie 4 listopada 1847 roku w Lipsku, pozostawiając po sobie niezatarte ślady w historii muzyki. Jego śmierć w wieku zaledwie 38 lat była ogromną stratą dla świata sztuki. Felix Mendelssohn wywodził się z prominentnej niemieckiej rodziny żydowskiej, a jego dziadkiem był znany filozof Moses Mendelssohn. Człon „Bartholdy” został dodany do nazwiska na prośbę wuja, który pragnął podkreślić chrześcijańskie korzenie rodziny.

Rodzina i życie prywatne

Relacja Felixa Mendelssohna z jego ojcem, bankierem Abrahamem Mendelssohnem, była kluczowa dla jego wychowania. Abraham, który porzucił judaizm przed narodzinami syna, zapewnił Felixowi edukację zgodną z nowymi wyznaniowymi przekonaniami; Felix został ochrzczony w obrządku reformowanym. Najsilniejsza więź emocjonalna i artystyczna Felixa łączyła go ze starszą siostrą, Fanny. Fanny była równie utalentowaną kompozytorką, a jej muzyczne dokonania często ukazywały się pod nazwiskiem brata, co było odzwierciedleniem ówczesnych konwenansów społecznych. Życie rodzinne nie było wolne od trudności; w 1811 roku rodzina musiała uciekać z Hamburga do Berlina, obawiając się represji ze strony Napoleona Bonaparte. Wychowany w domu prowadzonym przez rodziców, który był centrum życia intelektualnego, Felix miał okazję obcować z najwybitniejszymi umysłami epoki, takimi jak bracia Humboldt, co niewątpliwie poszerzało jego horyzonty.

Kariera i edukacja muzyczna

Felix Mendelssohn był uznawany za cudowne dziecko muzyki. Jego niezwykły talent objawiał się od najmłodszych lat. W 1824 roku, podczas nauki u słynnego wirtuoza Ignaza Moschelesa, ten przyznał, że młody Felix przekroczył już jego możliwości dydaktyczne. Od 1819 roku kontynuował edukację pod okiem Carla Friedricha Zeltera, który ukształtował jego konserwatywne gusta muzyczne i fascynację tradycją barokową. Swój pierwszy publiczny koncert Felix zagrał w wieku dziewięciu lat. Jako nastolatek skomponował już 13 symfonii smyczkowych, które były wykonywane przez prywatną orkiestrę w domu jego zamożnych rodziców. Przełomowym momentem w jego karierze okazał się rok 1829. W wieku zaledwie 20 lat Mendelssohn zorganizował i poprowadził w Berlinie niezapomniane wykonanie „Pasji według św. Mateusza” Bacha. Wydarzenie to zapoczątkowało wielki renesans twórczości tego kompozytora w całej Europie, a także ukazało niezwykłą dojrzałość i wizję młodego artysty.

Wczesne lata i debiut

Talent Felixa Mendelssohna objawił się bardzo wcześnie, co uczyniło go cudownym dzieckiem muzyki. Jego edukacja muzyczna rozpoczęła się w młodym wieku. Kluczowy wpływ na ukształtowanie jego konserwatywnego gustu muzycznego i głębokiej fascynacji tradycją barokową miały studia u Carla Friedricha Zeltera, rozpoczęte w 1819 roku. Pierwszy publiczny koncert Felixa Mendelssohna odbył się, gdy miał zaledwie 9 lat. Już jako nastolatek skomponował 13 symfonii smyczkowych, które były regularnie wykonywane przez prywatną orkiestrę w domu jego zamożnych rodziców, co świadczy o jego wczesnych kompozytorskich ambicjach.

Przełomowy rok 1829 i renesans Bacha

Rok 1829 okazał się momentem przełomowym w karierze Felixa Mendelssohna i w historii muzyki europejskiej. W wieku zaledwie 20 lat, młody kompozytor podjął się monumentalnego zadania zorganizowania i poprowadzenia w Berlinie wykonania „Pasji według św. Mateusza” Johanna Sebastiana Bacha. To właśnie to wydarzenie zapoczątkowało wielki renesans twórczości Bacha w całej Europie, przywracając jego dzieła do życia i na nowo odkrywając ich geniusz dla kolejnych pokoleń. Sukces ten potwierdził nie tylko niezwykły talent Felixa Mendelssohna jako dyrygenta, ale także jego głębokie zrozumienie i szacunek dla tradycji muzycznej.

Muzyka i twórczość

Najsłynniejsze dzieła orkiestrowe Felixa Mendelssohna, które do dziś cieszą się ogromną popularnością, to symfonie: IV „Włoska” i III „Szkocka”, a także uwertura „Hebrydy”. Jego wkład w muzykę jest jednak znacznie szerszy. Jest autorem jednego z najpopularniejszych utworów granych na ślubach na całym świecie – „Marsza Weselnego”, który stanowi część muzyki do „Snu nocy letniej” Szekspira. Już w wieku 17 lat, w 1826 roku, napisał uwerturę do „Snu nocy letniej”, która jest uznawana za jeden z najwcześniejszych przykładów uwertury koncertowej – samodzielnego dzieła przywołującego literackie tematy, stanowiącego zapowiedź późniejszych symfonicznych poematów. Jego najbardziej znanym wkładem w literaturę fortepianową jest cykl „Pieśni bez słów” (Lieder ohne Worte) – krótkie, liryczne utwory, które stały się symbolem jego subtelnego i melodyjnego stylu, często porównywanego do twórczości Chopina. Działalność Felixa Mendelssohna wykraczała poza kompozycję; był również cenionym dyrygentem i pedagogiem. Założył Konserwatorium Lipskie, które stało się ważnym ośrodkiem kształcenia muzycznego i bastionem konserwatywnego podejścia do muzyki.

Najważniejsze dzieła orkiestrowe

Wśród bogatej spuścizny kompozytorskiej Felixa Mendelssohna, jego dzieła orkiestrowe zajmują szczególne miejsce. Do jego najbardziej rozpoznawalnych kompozycji należą bez wątpienia symfonie: IV „Włoska” (napisana pod wpływem podróży po Italii) oraz III „Szkocka” (inspirowana krajobrazami i atmosferą Szkocji). Nie można również zapomnieć o uwerturze „Hebrydy”, która jest wirtuozowskim dziełem malującym dźwiękiem morskie krajobrazy Szkocji.

„Pieśni bez słów” i twórczość fortepianowa

Felix Mendelssohn wniósł znaczący wkład w literaturę fortepianową, a jego cykl „Pieśni bez słów” (Lieder ohne Worte) jest tego najlepszym dowodem. Te krótkie, liryczne utwory, charakteryzujące się niezwykłą melodyjnością i subtelnością, stały się symbolem jego indywidualnego stylu. Często porównywane do twórczości Fryderyka Chopina, „Pieśni bez słów” ukazują Mendelssohna jako mistrza kameralnej formy fortepianowej, zdolnego do wyrażania głębokich emocji w zwięzłej i przejrzystej formie.

Marsz Weselny i uwertura do „Snu nocy letniej”

Niewątpliwie jednym z najbardziej rozpoznawalnych utworów Felixa Mendelssohna jest „Marsz Weselny”. Ten uroczysty i podniosły fragment muzyczny, stanowiący część muzyki do „Snu nocy letniej” Williama Szekspira, jest nieodłącznym elementem wielu ceremonii ślubnych na całym świecie. Co ciekawe, uwertura do tego samego dzieła, skomponowana przez Mendelssohna w wieku zaledwie 17 lat (w 1826 roku), jest uznawana za jeden z najwcześniejszych przykładów uwertury koncertowej. Jest to samodzielne dzieło, które przywołuje literackie tematy, otwierając drogę dla późniejszego rozwoju formy symfonicznej poezji.

Osiągnięcia i dziedzictwo

Talent Felixa Mendelssohna był doceniany od najmłodszych lat. W 1821 roku, gdy 12-letni Felix został przedstawiony Johannowi Wolfgangowi von Goethemu, poeta był tak zachwycony, że porównał go do młodego Mozarta, twierdząc, że Mendelssohn przewyższa go dojrzałością intelektualną. Sukcesy Felixa Mendelssohna nie ograniczały się do Niemiec. Odwiedził Wielką Brytanię aż dziesięć razy, stając się tam niezwykle popularną postacią. To właśnie w tym kraju odbyły się premiery wielu jego najważniejszych dzieł, co świadczy o jego międzynarodowym uznaniu. Choć pod koniec XIX wieku jego muzyka była deprecjonowana ze względu na narastający antysemityzm, czego przykładem były ataki Richarda Wagnera, współcześnie Felix Mendelssohn jest uznawany za jednego z najoryginalniejszych i najważniejszych kompozytorów epoki romantyzmu. Jego dziedzictwo żyje nie tylko w jego kompozycjach, ale także w kształtowaniu europejskiej kultury muzycznej.

Uznanie Goethego i sukcesy w Wielkiej Brytanii

Już we wczesnym wieku talent Felixa Mendelssohna budził podziw. W 1821 roku, zaledwie dwunastoletni Felix, został przedstawiony wybitnemu poecie Johannowi Wolfgangowi von Goethemu. Goethe był pod tak wielkim wrażeniem talentu młodego kompozytora, że porównał go do młodego Mozarta, podkreślając przy tym, że Mendelssohn przewyższa go dojrzałością intelektualną. Sukcesy Felixa Mendelssohna miały zasięg międzynarodowy. Szczególnie silne więzi nawiązał z Wielką Brytanią, którą odwiedził aż dziesięć razy. W tym kraju zyskał ogromną popularność, a wiele z jego najważniejszych dzieł miało tam swoje premiery, co świadczy o jego znaczeniu na europejskiej scenie muzycznej.

Reewaluacja po latach zapomnienia

Pomimo swojego niewątpliwego geniuszu, muzyka Felixa Mendelssohna doświadczyła okresu deprecjacji. Pod koniec XIX wieku, w atmosferze narastającego antysemityzmu, jego twórczość była krytykowana, czego przykładem są ataki ze strony Richarda Wagnera. Jednakże, współcześnie obserwujemy reewaluację jego dokonań. Felix Mendelssohn jest obecnie uznawany za jednego z najoryginalniejszych i najważniejszych kompozytorów epoki romantyzmu, a jego muzyka zajmuje należne jej miejsce w kanonie muzyki klasycznej.

Ciekawostki z życia

Poza muzyką, Felix Mendelssohn posiadał wszechstronne wykształcenie. Studiował sztukę, literaturę, języki i filozofię. W 1825 roku, w wieku 16 lat, przetłumaczył komedię Terencjusza, co pozwoliło mu zakwalifikować się na studia na Uniwersytecie Berlińskim. W latach 1826–1829 Mendelssohn uczęszczał na wykłady najwybitniejszych myślicieli tamtego czasu, m.in. słuchał estetyki u Georga Wilhelma Friedricha Hegla, co świadczy o jego szerokich horyzontach intelektualnych. Warto wspomnieć o pewnej pomyłce, która przez lata istniała w świecie muzyki. Przez długi czas „Sonata Wielkanocna” była błędnie przypisywana Felixowi. Dopiero w latach 70. XX wieku ustalono, że autorką tego dzieła była w rzeczywistości jego siostra, Fanny. Interesująca jest również jego refleksja na temat własnego pochodzenia. Po sukcesie wykonania „Pasji według św. Mateusza” zauważył z ironią: „Pomyśleć, że potrzeba było aktora i syna Żyda, aby przywrócić światu największą chrześcijańską muzykę!”, co podkreśla złożoność jego tożsamości w kontekście epoki.

Wszechstronne wykształcenie i studia filozoficzne

Felix Mendelssohn był postacią o wszechstronnych zainteresowaniach, które wykraczały daleko poza świat muzyki. Poza doskonaleniem swoich umiejętności kompozytorskich i pianistycznych, studiował również sztukę, literaturę, języki obce i filozofię. Dowodem jego literackich zdolności jest przetłumaczenie komedii Terencjusza w 1825 roku, co umożliwiło mu rozpoczęcie studiów na Uniwersytecie Berlińskim. W latach 1826–1829 Mendelssohn aktywnie uczestniczył w życiu intelektualnym, uczęszczając na wykłady czołowych myślicieli tamtych czasów, w tym słuchając estetyki u Georga Wilhelma Friedricha Hegla. To szerokie wykształcenie z pewnością wpłynęło na głębię i złożoność jego muzycznych interpretacji.

Pomyłka z „Sonatą Wielkanocną” i refleksja nad pochodzeniem

W historii muzyki zdarzały się przypadki błędnego przypisywania autorstwa utworów. Tak było w przypadku „Sonaty Wielkanocnej”, która przez długi czas była błędnie przypisywana Felixowi Mendelssohnowi. Dopiero w latach 70. XX wieku ustalono, że faktyczną autorką tego dzieła była jego utalentowana siostra, Fanny Mendelssohn. Ta sytuacja podkreśla talent siostry kompozytora, choć jednocześnie ukazuje pewną trudność w rozpoznawaniu jej wkładu w ówczesnym świecie. Interesująca jest również refleksja samego Felixa Mendelssohna na temat jego pochodzenia. Po wielkim sukcesie wykonania „Pasji według św. Mateusza” Bacha, skomentował z nutą ironii: „Pomyśleć, że potrzeba było aktora i syna Żyda, aby przywrócić światu największą chrześcijańską muzykę!”. Ten komentarz świadczy o jego świadomości złożoności własnej tożsamości w kontekście społecznych i religijnych uwarunkowań epoki.

Najważniejsze daty z życia Felixa Mendelssohna

Felix Mendelssohn Bartholdy, pomimo krótkiego życia, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo muzyczne, które do dziś inspiruje i zachwyca swoją melodyjnością i głębią. Jego wpływ na rozwój muzyki romantycznej oraz zaangażowanie w renesans twórczości Bacha czynią go postacią o niekwestionowanym znaczeniu w historii sztuki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Felix_Mendelssohn