Herbert George Wells: Ojciec science fiction i wizjoner przyszłości

1

Herbert George Wells, urodzony 21 września 1866 roku w Bromley, w hrabstwie Kent, był brytyjskim pisarzem, historykiem i filozofem, powszechnie uznawanym za jednego z pionierów gatunku science fiction. Na rok 2024, Herbert George Wells miałby 158 lat. Jego drugą żoną była Amy Catherine Robbins, z którą pozostał w związku aż do jej śmierci w 1927 roku. Wells zmarł 13 sierpnia 1946 roku w Londynie w wieku 79 lat, pozostawiając po sobie niezwykle bogaty dorobek literacki, obejmujący ponad czterdzieści powieści, liczne opowiadania oraz prace naukowe i publicystyczne.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 158 lat (na rok 2024)
• Żona/Mąż: Isabel Mary Wells (pierwsza żona), Amy Catherine Robbins (druga żona)
• Dzieci: Czworo, w tym G. P. Wells i Anthony West
• Zawód: Pisarz, historyk, filozof, pionier science fiction
• Główne osiągnięcie: Zdefiniowanie gatunku science fiction, autor przełomowych dzieł takich jak „Wehikuł czasu” i „Wojna światów”.

Podstawowe informacje o Herbert George Wells

Herbert George Wells przyszedł na świat 21 września 1866 roku w Atlas House, przy 162 High Street w Bromley, hrabstwie Kent. Jego życie, obejmujące okres od 1866 do 1946 roku, naznaczone było niezwykłą wszechstronnością. Choć najbardziej znany jest jako powieściopisarz, Wells aktywnie działał również jako nauczyciel, historyk, dziennikarz i wpływowy komentator społeczny. Jego dorobek literacki, obejmujący ponad czterdzieści powieści oraz dziesiątki opowiadań, jest świadectwem jego nieustającej aktywności twórczej. Przewiduje się, że w 2026 roku przypadać będzie 160. rocznica jego urodzin, co podkreśla jego trwałe miejsce w historii literatury. Wells jest powszechnie uznawany za jednego z „ojców fantastyki naukowej”, obok takich postaci jak Juliusz Verne i Hugo Gernsback. Pisarz Brian Aldiss nadał mu nawet przydomek „Szekspira science fiction”. W swojej twórczości stosował on tzw. „prawo Wellsa”, polegające na wprowadzeniu do utworu tylko jednego niezwykłego założenia, na przykład podróży w czasie, przy jednoczesnym zachowaniu realistycznych detali w pozostałych aspektach opowieści. Ten zabieg pozwalał jego historiom zachować pozory prawdopodobieństwa, mimo ich fantastycznego charakteru.

Życie prywatne i rodzinne Herbert George Wells

Rodzice i pochodzenie

Herbert George Wells był czwartym i ostatnim dzieckiem Josepha Wellsa i Sarah Neal. Jego ojciec, Joseph Wells, pracował jako ogrodnik i był również zawodowym krykiecistą. Matka, Sarah Neal, pełniła funkcję służącej. Para wspólnie prowadziła mało dochodowy sklep z porcelaną i sprzętem sportowym. Rodzice Herberta Wellsa żyli w separacji, choć nigdy się nie rozwiedli. Powodem ich rozstania był głęboki konflikt światopoglądowy między matką, gorliwą protestantką, a ojcem, który był wolnomyślicielem. Ta dynamika rodzinna mogła mieć wpływ na kształtowanie się poglądów młodego Wellsa na temat społeczeństwa i religii.

Pierwsze małżeństwo i związki

W 1891 roku Herbert George Wells poślubił swoją kuzynkę, Isabel Mary Wells. Małżeństwo to nie przetrwało jednak próby czasu. Para zdecydowała się na separację w 1894 roku, po tym jak Wells zakochał się w jednej ze swoich studentek. Ten okres był przełomowy w jego życiu osobistym i zbiegał się z intensywnym rozwojem jego kariery literackiej.

Drugie małżeństwo

W październiku 1895 roku Herbert George Wells poślubił swoją byłą studentkę, Amy Catherine Robbins, znaną również jako Jane. Związek ten trwał aż do śmierci Jane w 1927 roku. Ich wspólne życie stanowiło stabilny fundament dla pisarza w okresie jego największej aktywności twórczej i rozwoju kariery. Amy Catherine Robbins odegrała znaczącą rolę w życiu Herberta Wellsa, wspierając go w jego przedsięwzięciach.

Dzieci i potomstwo

Herbert George Wells miał czworo dzieci. Wśród nich znaleźli się między innymi G. P. Wells oraz Anthony West. Jego prawnukiem jest Simon Wells, znany reżyser filmowy. Rodzina Wellsa stanowiła ważny element jego życia, a jego potomkowie kontynuują jego dziedzictwo, choćby poprzez działalność w branży filmowej.

Kariera i twórczość Herbert George Wells

Początki kariery i edukacja

Droga Herberta George’a Wellsa do literackiej sławy była naznaczona trudnościami i determinacją. W 1874 roku, w wieku zaledwie 8 lat, uległ nieszczęśliwemu wypadkowi i złamał nogę. Długie tygodnie spędzone w łóżku okazały się jednak kluczowe dla jego rozwoju. To właśnie wtedy, dzięki książkom przynoszonym przez ojca, Herbert Wells rozbudził w sobie głęboką pasję do czytania i pisania. Po okresie nieszczęśliwych praktyk zawodowych, między innymi jako subiekt w sklepie bławatnym (draper) w Southsea, gdzie pracował po 13 godzin dziennie. Te doświadczenia, choć trudne, z pewnością dostarczyły mu materiału do późniejszych obserwacji społecznych i realistycznych opisów życia zwykłych ludzi w jego powieściach, takich jak „The History of Mr Polly”.

Dzięki stypendium, Herbert George Wells mógł podjąć studia biologiczne w Normal School of Science w South Kensington. Mimo posiadania funduszy, okres studiów charakteryzował się częstymi niedoborami materialnymi, a sam Wells często cierpiał głód. W 1890 roku uzyskał tytuł Bachelor of Science (licencjata) z zoologii w ramach programu zewnętrznego Uniwersytetu Londyńskiego. Edukacja biologiczna, zwłaszcza pod okiem Thomasa Henry’ego Huxleya, wywarła znaczący wpływ na jego światopogląd i sposób postrzegania świata, co znalazło odzwierciedlenie w jego późniejszej twórczości. Zimą 1887–1888, podczas długiej rekonwalescencji w posiadłości Uppark w Sussex, gdzie jego matka pracowała jako ochmistrzyni, Wells miał swobodny dostęp do tamtejszej bogatej biblioteki, co niewątpliwie wzbogaciło jego wiedzę i wyobraźnię.

Okres największej kreatywności i kluczowe dzieła

Kariera literacka Herberta George’a Wellsa nabrała tempa w 1895 roku wraz z publikacją noweli „Wehikuł czasu”. Dzieło to stało się fundamentem nowoczesnej literatury o podróżach w czasie, otwierając nowe możliwości dla gatunku science fiction. W latach 1895–1898, mieszkając w Woking, Wells przeżył najbardziej kreatywny okres w swoim życiu. W tym czasie napisał takie arcydzieła jak „Wojna światów” (ang. The War of the Worlds), „Niewidzialny człowiek” (ang. The Invisible Man), a także ukończył „Wyspę doktora Moreau” (ang. The Island of Doctor Moreau). Te powieści, w tym słynna „wojna światów”, która doczekała się licznych adaptacji filmowych, między innymi Stevena Spielberga w 2005 roku, ugruntowały jego pozycję jako wizjonera literatury. „Wojna światów została sfilmowana dwukrotnie”, co świadczy o ponadczasowości jej tematu. Inspiracją dla jego twórczości często były obserwacje otaczającego świata. Podczas pobytu w Stoke-on-Trent w 1888 roku, widok płonących pieców hutniczych zainspirował go do stworzenia obrazu marsjańskich maszyn w „Wojnie światów”. Jego powieść „The First Men in the Moon” z 1901 roku również wpisuje się w nurt eksploracji kosmosu. Wells był również autorem monumentalnego dzieła historycznego „The Outline of History” (Zarys historii), które ukazywało postęp ludzkości i stało się jednym z jego najważniejszych dokonań w dziedzinie literatury faktu. W latach 1933–1936 pełnił prestiżową funkcję prezesa PEN International, przejmując to stanowisko po Johnie Galsworthym, co świadczy o jego zaangażowaniu w życie literackie na arenie międzynarodowej.

Pozostałe gatunki literackie

Oprócz twórczości z zakresu science fiction, Herbert George Wells z powodzeniem eksplorował również inne gatunki literackie. Pisał powieści społeczno-obyczajowe, które zdobyły uznanie za swoje humorystyczne i realistyczne podejście do życia. Wśród nich warto wymienić takie dzieła jak „Kipps” (1905) czy „Historia pana Polly” (ang. The History of Mr Polly, 1910). W tych powieściach Wells z wnikliwością opisywał życie niższej klasy średniej w Anglii, ukazując jej codzienne zmagania, aspiracje i rozczarowania. Jego umiejętność łączenia fantastyki z realizmem została doceniona przez Josepha Conrada, który w 1898 roku nazwał go „Realistą Fantastyki”. Jego opowiadania, takie jak „The Country of the Blind” (1901), również cieszyły się dużą popularnością i ukazywały jego mistrzostwo w krótkiej formie literackiej.

Działalność poza beletrystyką

Herbert George Wells był postacią o szerokich zainteresowaniach i zaangażowaniu. Od młodości był zdeklarowanym socjalistą i aktywnie działał w Towarzystwie Fabiańskim (Fabian Society), promując reformy społeczne i sprawiedliwy podział dóbr. Jego działalność w tej organizacji była wyrazem jego przekonania o potrzebie reform społecznych i sprawiedliwego podziału dóbr. Idee o podłożu socjalistycznym przenikały wiele jego dzieł, w których często poruszał kwestie nierówności społecznych i możliwości ich przezwyciężenia. W swoich późniejszych latach coraz bardziej odchodził od beletrystyki na rzecz publicystyki, w której wykładał swoje wizje dotyczące rządu światowego i postępu technicznego. W okresie od 1933 do 1938 roku, Wells był mocno zaangażowany w prace nad filmem „The Shape of Things to Come” (1936), adaptacją swojej powieści „The Shape of Things”, która prezentowała jego utopijne idee dotyczące przyszłości ludzkości. Wells sam chorował na cukrzycę, co skłoniło go do zostania współzałożycielem organizacji charytatywnej The Diabetic Association (obecnie znanej jako Diabetes UK) w 1934 roku. Jako futurysta i wizjoner wierzył w możliwość naprawy świata poprzez naukę i edukację, co manifestował w licznych dziełach utopijnych.

Osiągnięcia i uznanie Herbert George Wells

Nominacje do Nagrody Nobla

Herbert George Wells był postacią o ogromnym wpływie na światową literaturę, co potwierdzają liczne wyróżnienia i uznania. Był aż czterokrotnie nominowany do Literackiej Nagrody Nobla. Choć nigdy nie otrzymał tego prestiżowego wyróżnienia, nominacje te świadczą o jego znaczeniu i szacunku, jakim darzono jego twórczość w kręgach literackich na całym świecie. Jego innowacyjne podejście do fantastyki naukowej, które wywarło wpływ na pokolenia pisarzy i twórców, jest jego najtrwalszym dziedzictwem.

Polityka i poglądy Herbert George Wells

Zaangażowanie społeczne i polityczne

Herbert George Wells był człowiekiem głęboko zaangażowanym w sprawy społeczne i polityczne swoich czasów. Od młodości identyfikował się jako socjalista i aktywnie uczestniczył w pracach Towarzystwa Fabiańskiego (Fabian Society). Jego działalność w tej organizacji była wyrazem jego przekonania o potrzebie reform społecznych i sprawiedliwego podziału dóbr. Jego wizje przyszłości często zawierały elementy utopijne, zakładające budowę lepszego społeczeństwa opartego na zasadach równości i postępu.

Filozofia i inspiracje

Myślenie Herberta George’a Wellsa o etyce i społeczeństwie było silnie zakorzenione w kontekście darwinowskim. Wynikało to z jego wykształcenia biologicznego, które zdobywał pod okiem wybitnego naukowca Thomasa Henry’ego Huxleya. Teoria ewolucji stanowiła dla niego ważny punkt odniesienia przy analizie rozwoju ludzkości i jej miejsca w świecie. Jego podejście do nauki i postępu było fundamentalne dla jego wizji przyszłości. Wells wierzył, że nauka i edukacja są kluczowymi narzędziami do naprawy świata i jego doskonalenia. To przekonanie było motorem jego licznych dzieł utopijnych, w których przedstawiał wizje idealnych społeczeństw przyszłości.

Późniejsza publicystyka

W swoich późniejszych latach Herbert George Wells coraz bardziej odchodził od beletrystyki na rzecz publicystyki. W swoich esejach i artykułach wykładał swoje poglądy i wizje dotyczące przyszłości ludzkości. Szczególnie interesowały go koncepcje rządu światowego i postępu technicznego. Jego prace publicystyczne często zawierały ostrzeżenia przed negatywnymi skutkami rozwoju technologii, jak również nadzieję na ich pozytywne wykorzystanie. W swoim dziele „The Shape of Things to Come” (1933) przedstawił złożoną wizję przyszłości, obejmującą zarówno katastroficzne wizje, jak i nadzieję na odrodzenie cywilizacji. W swojej twórczości często podejmował tematykę inwazji, co znalazło wyraz w takich dziełach jak „The War of the Worlds”. Jego poglądy na temat przyszłości często wywoływały liczne kontrowersje, a jego ostra krytyka ówczesnych struktur społecznych i politycznych niejednokrotnie prowadziła do konfliktów, w tym konfliktu z Bernardem Shawem.

Filantropia i osobowość Herbert George Wells

Herbert George Wells, pomimo swojej literackiej sławy i pozycji jako wizjonera, był również człowiekiem zaangażowanym w realne problemy społeczne. Jego osobiste doświadczenia z chorobą, w tym cukrzycą, skłoniły go do aktywnego działania na rzecz chorych. W 1934 roku został współzałożycielem organizacji charytatywnej The Diabetic Association, która obecnie znana jest jako Diabetes UK. Ta inicjatywa świadczy o jego empatii i chęci pomagania innym. Jako futurysta i wizjoner, Wells głęboko wierzył w możliwość naprawy świata poprzez naukę i edukację. Ta wiara była manifestowana w jego licznych dziełach utopijnych, w których przedstawiał wizje społeczeństw przyszłości, w których technologia i wiedza służą dobru wspólnemu. Jego osobowość była złożona – z jednej strony był buntownikiem i krytykiem społecznym, z drugiej strony głęboko wierzył w potencjał ludzkości do samodoskonalenia.

Edukacja i wczesne trudności Herbert George Wells

Wypadek i rozbudzenie pasji

Początki życia Herberta George’a Wellsa nie zapowiadały jego przyszłej kariery literackiej. W 1874 roku, w wieku zaledwie 8 lat, uległ nieszczęśliwemu wypadkowi i złamał nogę. Długie tygodnie spędzone w łóżku okazały się jednak kluczowe dla jego rozwoju. To właśnie wtedy, dzięki książkom przynoszonym przez ojca, Herbert Wells rozbudził w sobie głęboką pasję do czytania i pisania. Okres rekonwalescencji stał się dla niego czasem odkrywania bogactwa literatury i początkiem jego własnej drogi twórczej.

Nieszczęśliwe praktyki zawodowe

Droga do pisarstwa nie była dla Wellsa łatwa. Zanim zdobył uznanie jako autor, przeszedł przez serię nieszczęśliwych praktyk zawodowych. Pracował między innymi jako subiekt w sklepie bławatnym (draper) w Southsea, gdzie jego praca trwała po 13 godzin dziennie. Te doświadczenia, choć trudne, z pewnością dostarczyły mu materiału do późniejszych obserwacji społecznych i realistycznych opisów życia zwykłych ludzi w jego powieściach, takich jak „The History of Mr Polly”.

Studia biologiczne

Pomimo trudności finansowych, Herbert George Wells zdołał zdobyć wykształcenie wyższe. Dzięki stypendium studiował biologię w Normal School of Science w South Kensington. Mimo posiadania funduszy, okres studiów charakteryzował się częstymi niedoborami materialnymi, a sam Wells często cierpiał głód. W 1890 roku uzyskał tytuł Bachelor of Science (licencjata) z zoologii w ramach programu zewnętrznego Uniwersytetu Londyńskiego. Edukacja biologiczna, zwłaszcza pod okiem Thomasa Henry’ego Huxleya, wywarła znaczący wpływ na jego światopogląd i sposób postrzegania świata, co znalazło odzwierciedlenie w jego późniejszej twórczości.

Zdrowie Herbert George Wells

Zdrowie Herberta George’a Wellsa stanowiło ważny element jego życia, wpływając na jego doświadczenia i twórczość. Zimą 1887–1888, pisarz przechodził długą rekonwalescencję w posiadłości Uppark w Sussex. Jego matka pracowała tam jako ochmistrzyni, co zapewniło mu swobodny dostęp do tamtejszej bogatej biblioteki. Okres ten, choć związany z chorobą, okazał się niezwykle owocny dla jego rozwoju intelektualnego i literackiego, pozwalając mu na zgłębianie wiedzy i rozwijanie wyobraźni. W późniejszym okresie życia, Wells zmagał się z cukrzycą, co wpłynęło na jego zaangażowanie w działalność charytatywną związaną z tą chorobą.

Ciekawostki i przepowiednie Herbert George Wells

Herbert George Wells posiadał niezwykłą zdolność przewidywania przyszłości, co czyni go jednym z najbardziej wizjonerskich pisarzy w historii literatury. Z zadziwiającą trafnością przewidział wiele wynalazków i zjawisk, które stały się rzeczywistością w kolejnych dziesięcioleciach. Wśród jego przepowiedni znalazły się między innymi pojawienie się samolotów, czołgów, podróży kosmicznych, broni jądrowej, telewizji satelitarnej, a nawet koncepcji przypominającej dzisiejszy internet (World Wide Web). Jego powieści, takie jak „The War of the Worlds” czy „The Invisible Man”, stanowiły prekursorskie wizje technologii i ich wpływu na społeczeństwo. Inspiracją dla jego twórczości często były obserwacje otaczającego świata. Podczas pobytu w Stoke-on-Trent w 1888 roku, widok płonących pieców hutniczych zainspirował go do stworzenia obrazu marsjańskich maszyn w „Wojnie światów”. Jego wpływ na rozwój fantastyki naukowej jest nieoceniony, a jego dzieła nadal inspirują i fascynują czytelników na całym świecie.

Kluczowe dzieła

• „Wehikuł czasu” (1895)
• „Wojna światów” (ang. The War of the Worlds)
• „Niewidzialny człowiek” (ang. The Invisible Man)
• „Wyspa doktora Moreau” (ang. The Island of Doctor Moreau)
• „Kipps” (1905)
• „Historia pana Polly” (ang. The History of Mr Polly, 1910)
• „The Outline of History”
• „The First Men in the Moon” (1901)
• „The Country of the Blind” (1901)
• „The Shape of Things to Come” (1933)

Przepowiednie i wizje przyszłości

• Samoloty
• Czołgi
• Podróże kosmiczne
• Broń jądrowa
• Telewizja satelitarna
• Koncepcja przypominająca dzisiejszy internet (World Wide Web)

Ważne wydarzenia w życiu

Co ciekawe, jednym z jego uczniów w Henley House School był A. A. Milne, późniejszy autor uwielbianego „Kubusia Puchatka”. Jego pierwszą opublikowaną książką nie była powieść, lecz podręcznik akademicki – „Text-Book of Biology”, wydany w dwóch tomach w 1893 roku. Joseph Conrad, będąc pod wrażeniem talentu Wellsa do łączenia fantastyki z realizmem, nazwał go w 1898 roku „Realistą Fantastyki”. Jego dom w Spade House w Sandgate, z widokiem na morze, stał się miejscem, gdzie powstało wiele jego wybitnych dzieł. Warto zauważyć, że jego powieść o podróżach w czasie, „The Time Machine”, zrewolucjonizowała gatunek. Wells, jako pisarz, często poruszał temat zmian społecznych i technologicznych, co czyni jego twórczość wciąż aktualną. Jego wpływ na kolejne pokolenia pisarzy science fiction, takich jak Arthur C. Clarke czy Isaac Asimov, jest nie do przecenienia.

Podsumowując, twórczość Herberta George’a Wellsa przypomina nam, by z odwagą patrzeć w przyszłość, czerpiąc z nauki i wyobraźni, jednocześnie pamiętając o budowaniu bardziej sprawiedliwego społeczeństwa.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/H._G._Wells