Flaubert: Gustave Flaubert i jego Madame Bovary

2

Gustave Flaubert, urodzony 12 grudnia 1821 roku, jest postacią o fundamentalnym znaczeniu dla literatury światowej, powszechnie uznawanym za jednego z najwybitniejszych pisarzy okresu realizmu. Jego twórczość charakteryzuje się żelazną dyscypliną stylistyczną i bezkompromisowym dążeniem do perfekcji słowa, co uczyniło go wzorem dla wielu kolejnych pokoleń literatów. Choć pisarz nigdy nie założył rodziny, jego życie obfitowało w intensywne relacje, a jego wpływ na kulturę jest tak znaczący, że jego nazwisko stało się eponimem dla krateru na planecie Merkury. Największą sławę przyniosła mu przełomowa powieść „Pani Bovary”, która do dziś stanowi symbol literackiego realizmu.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na maj 2024 roku Gustave Flaubert miałby 202 lata.
• Żona/Mąż: Nie był żonaty.
• Dzieci: Nie miał dzieci.
• Zawód: Pisarz, powieściopisarz.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie powieści „Pani Bovary”, uznawanej za arcydzieło realizmu literackiego i kamień milowy w rozwoju formy powieściowej.

Kim był Gustave Flaubert?

Gustave Flaubert, urodzony 12 grudnia 1821 roku w Rouen, w departamencie Seine-Maritime, jest postacią o niekwestionowanym znaczeniu dla literatury francuskiej i światowej. Uznawany za czołowego przedstawiciela realizmu literackiego, Flaubert zrewolucjonizował sposób pisania powieści, kładąc nacisk na precyzję języka i obiektywizm narracji. Jego dążenie do formalnej perfekcji sprawiło, że jego nazwisko stało się rozpoznawalne na tyle, by uhonorować je nazwą krateru na planecie Merkury. Pisarz zmarł 8 maja 1880 roku w Croisset (Canteleu) niedaleko Rouen, w wieku 58 lat, a przyczyną jego śmierci był krwotok mózgowy.

Podstawowe informacje biograficzne

Data i miejsce urodzenia

Gustave Flaubert przyszedł na świat 12 grudnia 1821 roku w malowniczym mieście Rouen, położonym w departamencie Seine-Maritime, na północy Francji. Miasto to, będące ważnym ośrodkiem historycznym i kulturalnym, stanowiło tło dla wczesnych lat jego życia i miało niewątpliwie wpływ na jego późniejszą twórczość. Jego rodzina należała do klasy średniej, a ojciec był cenionym lekarzem.

Data i okoliczności śmierci

Gustave Flaubert zakończył swoje życie 8 maja 1880 roku w wieku 58 lat. Odszedł w swoim domu w Croisset (obecnie Canteleu), niewielkiej miejscowości położonej w pobliżu Rouen. Bezpośrednią przyczyną śmierci pisarza był krwotok mózgowy, który przerwał jego bogatą i wpływową karierę literacką. Jego odejście było znaczącą stratą dla świata literatury.

Pozycja literacka

Flaubert jest powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli realizmu literackiego, zarówno na gruncie francuskim, jak i w skali światowej. Jego twórczość charakteryzuje się niezwykłym dążeniem do formalnej perfekcji, co oznaczało skrupulatne dopracowywanie każdego zdania, słowa i rytmu prozy. Ta obsesja na punkcie formy uczyniła go wzorem dla wielu późniejszych pisarzy.

Znaczenie nazwiska

Rozpoznawalność i znaczenie nazwiska „Flaubert” wykroczyły poza świat literatury. Jego nazwisko zostało uhonorowane poprzez nazwanie nim krateru na planecie Merkury, co świadczy o uniwersalnym i trwałym wpływie, jaki wywarł na kulturę.

Rodzina i życie prywatne

Rodzice i pochodzenie

Gustave Flaubert był drugim synem Anne Justine Caroline oraz Achille-Cléophasa Flauberta. Jego ojciec, Achille-Cléophas, piastował prestiżową i odpowiedzialną funkcję dyrektora oraz głównego chirurga w szpitalu miejskim w Rouen (Hôtel-Dieu). Rodzina Flaubertów miała stabilną pozycję społeczną i materialną, co pozwoliło młodemu Gustave’owi na rozwijanie swoich zainteresowań literackich.

Relacja z Louise Colet

W latach 1846–1854 Flaubert pozostawał w związku z poetką Louise Colet. Ten okres uznaje się za jego jedyny poważny związek romantyczny. Ich relacja, mimo burzliwego charakteru, zaowocowała obszerną korespondencją, która stanowi cenne źródło informacji o życiu wewnętrznym pisarza, jego poglądach i procesie twórczym. Ich listy ukazują skomplikowaną dynamikę ich związku.

Stosunek do ojcostwa

Gustave Flaubert nigdy się nie ożenił i nie posiadał dzieci. Była to jego świadoma decyzja, którą motywował głębokim pesymizmem dotyczącym ludzkiej egzystencji. W liście do Colet z 1852 roku wyraził przekonanie, że nie chce nikomu przekazywać „udręki i hańby istnienia”, co świadczy o jego filozoficznym podejściu do życia i prokreacji.

Więzi rodzinne i przyjaźnie

Mimo skłonności do samotności, Flaubert utrzymywał bliskie i wieloletnie relacje z kilkoma osobami. Szczególnie ważna była jego przyjaźń z pisarką George Sand, z którą prowadził intensywną wymianę listowną. Bliskie więzi łączyły go również z Louisem Bouilhet, poetą i dramaturgiem, który był jego przyjacielem od dzieciństwa i wspierał go w początkach kariery literackiej. Po śmierci Bouilheta w 1869 roku, Flaubert odczuwał ogromną stratę. Utrzymywał również kontakty z innymi wybitnymi postaciami epoki, takimi jak Émile Zola czy Iwan Turgieniew, odwiedzając ich okazjonalnie w Paryżu.

Poglądy polityczne

Flaubert identyfikował się jako człowiek o liberalnych poglądach, choć określał siebie żartobliwie jako „starego romantycznego i liberalnego głupca”. Deklarował nienawiść do wszelkiego despotyzmu i opresji politycznej, co odzwierciedlało jego postawę wobec ówczesnej sytuacji politycznej we Francji. Choć nie angażował się bezpośrednio w politykę, jego twórczość często zawierała subtelne komentarze społeczne.

Kariera literacka

Wczesne początki

Gustave Flaubert zaczął wykazywać zainteresowanie pisarstwem już w bardzo młodym wieku. Niektóre źródła podają, że pierwsze próby literackie podejmował jako ośmiolatek, co świadczy o wczesnym i silnym powołaniu do zawodu pisarza. Już wtedy zapewne kształtował się jego styl i zamiłowanie do słowa pisanego.

Proces tworzenia „Pani Bovary”

Praca nad najsłynniejszą powieścią Flauberta, „Panią Bovary” (Madame Bovary), była procesem długotrwałym i niezwykle wymagającym. Pisanie utworu trwało pięć lat, od 1851 do 1856 roku. Powieść ta była początkowo publikowana w odcinkach na łamach „Revue de Paris”, co wywołało spore zainteresowanie, ale i kontrowersje. „Madame Bovary” stała się kamieniem milowym w historii literatury, wyznaczając nowe standardy realizmu i psychologicznej głębi powieści.

Inspiracje historyczne i podróże

Flaubert wielokrotnie korzystał z historii i podróży jako inspiracji do swoich dzieł. W 1858 roku udał się do Kartaginy, aby przeprowadzić szczegółowe badania terenowe, które miały posłużyć mu do napisania powieści historycznej „Salambo” (Salammbô). Ta podróż pozwoliła mu na głębsze poznanie starożytnego świata i stworzenie barwnego i autentycznego tła dla swojej powieści.

„Szkoła uczuć” – ostatnia ukończona powieść

„Szkoła uczuć” (L’Éducation sentimentale), wydana w 1869 roku, jest kolejnym ważnym dziełem w dorobku Flauberta. Prace nad tą powieścią trwały aż siedem lat. Utwór skupia się na życiu romantycznym Fryderyka Moreau na tle burzliwych wydarzeń rewolucji 1848 roku we Francji. Powieść ta, często określana jako „szkoła serca”, stanowi gorzką refleksję nad młodzieńczymi iluzjami i rozczarowaniami.

Niedokończona satyra „Bouvard i Pécuchet”

Przez ostatnie lata swojego życia Flaubert pracował nad dziełem, które uważał za swoje arcydzieło – satyrą „Bouvard i Pécuchet” (Bouvard et Pécuchet). Książka ta, wyśmiewająca ludzką mierność, ignorancję i próżność, została wydana pośmiertnie w 1881 roku. Dzieło to, mimo że niedokończone, stanowi dobitny przykład krytycznego spojrzenia Flauberta na społeczeństwo i ludzką naturę.

Styl i perfekcjonizm

Koncepcja „le mot juste”

Flaubert był obsesyjnie oddany poszukiwaniu „właściwego słowa” (le mot juste). Wierzył, że precyzyjne i odpowiednio dobrane słownictwo jest kluczem do osiągnięcia wysokiej jakości artystycznej w literaturze. Ta skrupulatność w doborze słów stała się jego znakiem rozpoznawczym i wpłynęła na późniejsze pokolenia pisarzy.

Metoda pracy

Proces twórczy Flauberta był niezwykle trudny i samotniczy. Pracował w całkowitej izolacji, poświęcając ogromną ilość czasu na dopracowanie tekstu. Zdarzało się, że na dopracowanie zaledwie jednej strony poświęcał cały tydzień. Ta żmudna praca nad formą i stylem była wyrazem jego głębokiego zaangażowania w sztukę pisarską.

Idea obiektywizmu

Flaubert głosił zasadę, że autor w swojej książce powinien być jak Bóg we wszechświecie: obecny wszędzie, ale nigdzie niewidoczny. Oznaczało to dla niego unikanie bezpośredniego komentowania wydarzeń, oceniania postaci czy wyrażania własnych emocji. Dążył do stworzenia dzieła, które mówiłoby samo za siebie, pozostawiając czytelnikowi swobodę interpretacji.

Walter Pater o Flaubercie jako „męczenniku stylu”

Ze względu na swoje skrajne poświęcenie dla formy i rytmu prozy, Flaubert został określony przez krytyka Waltera Patra mianem „męczennika stylu”. Ten tytuł doskonale oddaje jego metodyczną i pełną wyrzeczeń pracę nad każdym aspektem literackiego dzieła.

Finanse i trudności

Kryzys finansowy w latach 70. XIX wieku

Po śmierci swojej matki w 1872 roku, Flaubert znalazł się w poważnych kłopotach finansowych. Sytuacja ta była wynikiem niepowodzeń biznesowych męża jego siostrzenicy, Caroline Commanville. Mimo swojej literackiej sławy, pisarz musiał mierzyć się z problemami materialnymi, które stanowiły dodatkowe obciążenie.

Problemy wojenne

Trudne czasy wojny francusko-pruskiej w 1870 roku dotknęły również Flauberta osobiście. Jego dom w Croisset został zajęty przez pruskich żołnierzy, co stanowiło poważne zakłócenie jego spokoju i życia codziennego, a także potencjalnie zagrożenie dla jego dorobku literackiego.

Osobowość i relacje

Flaubert jako mentor

Gustave Flaubert pełnił rolę mentora i protektora dla młodego i utalentowanego nowelisty Guy de Maupassanta. Maupassant, będący jego protegowanym, czerpał z doświadczenia i wiedzy Flauberta, ucząc się od niego rzemiosła literackiego. Ich relacja była przykładem przekazywania tradycji i inspiracji między pokoleniami pisarzy.

Krąg towarzyski

Mimo swojego skłaniania się ku samotności i intensywnej pracy nad dziełami, Flaubert nie był całkowicie odizolowany od świata literackiego. Okazjonalnie odwiedzał w Paryżu wybitne postacie ówczesnej literatury, takie jak Émile Zola czy Iwan Turgieniew, uczestnicząc w dyskusjach i wymianie myśli artystycznej.

Otwartość w listach

W swojej korespondencji i pismach z podróży Flaubert wykazywał się niezwykłą szczerością, szczególnie w kwestiach seksualnych. Opisywał swoje doświadczenia, w tym korzystanie z usług prostytutek podczas pobytu na Bliskim Wschodzie. Ta otwartość w przedstawianiu intymnych aspektów życia stanowiła kolejny element jego bezkompromisowości i dążenia do prawdy.

Zdrowie

Epilepsja i koniec studiów

W 1844 roku życie Flauberta zostało naznaczone poważnym wydarzeniem zdrowotnym. Doznał ataku epilepsji, co zmusiło go do porzucenia studiów prawniczych w Paryżu. Zmuszony do powrotu do Normandii, poświęcił się całkowicie pisarstwu, co okazało się dla niego przeznaczeniem.

Choroby weneryczne

Przez znaczną część swojego dorosłego życia Gustave Flaubert zmagał się z chorobami wenerycznymi. Prawdopodobnie zaraził się syfilisem podczas swojej długiej podróży na Bliski Wschód. Te problemy zdrowotne stanowiły dla niego dodatkowe cierpienie i wyzwanie.

Kontrowersje i skandale

Proces o „Panią Bovary”

W 1857 roku powieść „Pani Bovary” naraziła Flauberta na poważne problemy prawne. Rząd francuski wytoczył mu proces pod zarzutem obrazy moralności publicznej. Mimo oskarżeń, ostatecznie pisarz został uniewinniony, co było znaczącym zwycięstwem dla wolności artystycznej i realizmu w literaturze.

Odrzucenie „Kuszenia św. Antoniego”

Pierwsza wersja utworu „Kuszenie św. Antoniego” (La Tentation de Saint Antoine) spotkała się z bardzo negatywnym odbiorem wśród przyjaciół Flauberta. Gdy w 1849 roku przeczytał im swoje dzieło, ci doradzili mu, aby wrzucił rękopis do ognia. Choć ta wersja nie ujrzała światła dziennego, Flaubert powracał do tematu „Kuszenia św. Antoniego” w późniejszych latach, tworząc kolejne, dopracowane edycje.

Ciekawostki

Edukacja

Gustave Flaubert rozpoczął studia prawnicze w Paryżu, jednak jego podejście do nauki było obojętne. Szczerze nienawidził tego miasta, co odzwierciedlało jego ogólne rozczarowanie życiem akademickim i miejskim zgiełkiem. Ostatecznie porzucił studia prawnicze z powodu problemów zdrowotnych.

Podróże

W latach 1849–1850 Flaubert odbył długą i znaczącą podróż na Bliski Wschód. Odwiedził Grecję i Egipt, a także inne kraje regionu. Te podróże nie tylko stanowiły źródło inspiracji dla jego dzieł, ale także ukształtowały jego spojrzenie na świat i ludzką naturę, co odzwierciedliło się w jego korespondencji i późniejszych utworach.

Inspiracja dla innych

Styl i metody twórcze Gustave’a Flauberta wywarły ogromny wpływ na pisarzy XX wieku. Jego dążenie do perfekcji stylistycznej i obiektywizmu narracji zainspirowało takich gigantów literatury jak Franz Kafka czy Vladimir Nabokov. Flaubert jest uważany za jednego z prekursorów nowoczesnej powieści.

Dzieła Gustawa Flauberta

Twórczość Gustawa Flauberta, choć nieobjętościowa, wywarła ogromny wpływ na literaturę światową. Jego dzieła charakteryzują się mistrzostwem stylu i głęboką analizą psychologiczną postaci. Poniżej przedstawiono najważniejsze publikacje pisarza:

• Pani Bovary (Madame Bovary) – powieść, publikowana w odcinkach w latach 1851–1856.
• Salambo (Salammbô) – powieść historyczna, wydana po podróży do Kartaginy w 1858 roku.
• Szkoła uczuć (L’Éducation sentimentale) – powieść, wydana w 1869 roku po siedmiu latach pracy.
• Trzy opowieści (Trois contes) – zbiór opowiadań, wydany w 1877 roku, zawierający m.in. „Proste serce”, „Legenda o św. Julianie Szpitalniku” oraz ” Herodias”.
• Bouvard i Pécuchet (Bouvard et Pécuchet) – niedokończona satyra, wydana pośmiertnie w 1881 roku.

Ważne daty w życiu i karierze Gustawa Flauberta

Warto wiedzieć: Gustave Flaubert, mimo swojego pesymizmu co do ludzkiej kondycji, był głęboko zaangażowany w proces twórczy, poszukując „właściwego słowa” (le mot juste) i dążąc do absolutnej perfekcji stylistycznej. Jego ideałem autora był Bóg we wszechświecie – obecny wszędzie, ale niewidoczny.

Gustave Flaubert pozostaje postacią kluczową dla zrozumienia rozwoju nowoczesnej powieści, a jego nieustanne dążenie do stylu i obiektywizmu wyznaczyło standardy dla kolejnych pokoleń pisarzy. Jego dzieła, takie jak „Pani Bovary”, nadal fascynują czytelników swoją psychologiczną głębią i mistrzowskim językiem, stanowiąc trwałe dziedzictwo w kanonie literatury światowej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Gustave_Flaubert